---

1- Hiçbir çarpýk yeri olmayan, bu tutarlý kitab'ý (Kur'an-ý) kulu Muhammed'e indiren Allah'a hamdolsun.

2- Peygamber, insanlarý, Allah'dan gelecek aðýr bir azap konusunda uyarsýn ve iyi amel iþleyen mü'minlere de kendilerini iyi bir ödülün beklediði müjdesini versin diye bu dosdoðru kitap indirildi.

3- Mü'minler o ödül yerinde (cennette) sürekli kalacaklardýr.

4- Bir de "Allah evlat edindi" diyenleri uyarsýn diye.

5- Allah'ýn evlat edindiði konusunda ne onlarýn ve ne de atalarýnýn hiçbir bilgisi yoktur. Rastgele aðýzlarýndan çýkan bu söz ne aðýr bir iftiradýr! Söyledikleri, yalandan baþka bir þey deðildir.

6- Ey Muhammed, eðer onlar bu yeni mesaja (Kur'ana) inanmazlarsa, arkalarýndan duyacaðýn üzüntü sebebi ile neredeyse kendini mahvedeceksin.

7- Biz dünyadaki her þeyi yeryüzünün süsü yaptýk. Amacýmýz, insanlarý sýnavdan geçirerek hangilerinin daha iyi iþler yapacaklarýný görmektir.

8- Günü gelince yeryüzünün bütün gözalýcý yeþilliklerini kesinlikle kupkuru bir toprak düzlüðüne çevireceðiz.

Tutarlý ve kesin ifadeli bir baþlangýç... Bu baþlangýçta "Peygamber insanlarý Allah'dan gelecek aðýr bir azap konusunda uyarsýn" diye çarpýk bir yeri bulunmayan, her anlama yorulabilecek, eðri ve ne anlama geldiði belirsiz yuvarlak ifadelere yer vermeyen bu tutarlý kitabý, yani Kur'aný "Kulu Muhammed'e" indirdiði için yüce Allah'a hamd edilmektedir.

Daha ilk ayetten itibaren temel ilkeler açýkça ortaya konuyor. Ýnanç sisteminde bir karýþýklýða, bir kapalýlýða meydan verilmiyor. Buna göre kitab'ý indiren yüce Allah'dýr. Bu kitab'ý indirdiði için O'na hamdolsun. Peygamberimiz Hz. Muhammed'de -salât ve selâm üzerine olsun- O'nun kuludur. Allah'ýn çocuðu ve ortaðý yoktur.

Çarpýk bir yeri bulunmayan, bu kitap "tutarlý" bir kitaptýr. Bu anlam bir keresinde çarpýklýðýn olmadýðýný vurgulamak suretiyle bir keresinde de tutarlýlýðý vurgulamak suretiyle tekrarlanmaktadýr. Amaç bu anlamý pekiþtirmek ve güçlendirmektir.

Bu kitabýn, yani Kur'anýn indirilmesi ile güdülen amaç bellidir, açýktýr: "Peygamber, insanlarý Allah'dan gelecek bir azap konusunda uyarsýn ve iyi amel iþleyen mü'minlere de kendilerini iyi bir ödülün beklediði müjdesini versin diye bu dosdoðru kitap indirildi."

Nitekim uyarýnýn keskin gölgesi bütün ifadeye yansýmaktadýr. Ayet önce, uyarý amaçlý genel bir ifadeyle baþlýyor. "Ýnsanlarý Allah'dan gelecek bir azap konusunda uyarsýn" sonra tekrar dönüyor ve uyarýyý özelleþtiriyor. "Bir de `Allah evlat edindi' diyenleri uyarsýn diye."

Bu arada "iyi amel iþleyen" mü'minlere de müjde veriliyor. Ama bu müjde, imanýn pratik, gözle görülür, realiteye dayanan ve realite tarafýndan. desteklenen kanýtý ile baðlantýlý olarak veriliyor.

Sonra surenin akýþý müþriklerin en büyük ve en önemli meselede yani inanç sistemi (akide) meselesinde hüküm vermek ve bir yargýya varmak için tuttuklarý çarpýk ve bozuk yöntemi gözler önüne sermeye baþlýyor.

"Allah'ýn evlat edindiði konusunda ne onlarýn ve ne atalarýnýn hiçbir bilgisi yoktur."

Böyle bir sözü, hiçbir bilgiye dayanmadan hem de saçmalayarak söylemek ne adi ve ne korkunç bir durumdur.

"Rastgele aðýzlarýndan çýkan bu söz ne aðýr bir iftiradýr. Söyledikleri yalandan baþka bir þey deðildir."

Müþriklerin rastgele söyledikleri bu sözün korkunçluðunu vurgulama açýsýndan, ifadedeki kelimelerin diziliþi ile bu kelimelerin telaffuzu esnasýnda ortaya çýkan müzikal vurgusu bir ahenk oluþturuyorlar. Ayet "(Keburet)- büyük, aðýr" kelimesi ile baþlýyor. Dinleyici meselenin önemini ve korkunçluðunu algýlasýn ve atmosfere bu anlamlar egemen olsun diye. Bu amaçla "El-Kelimet'ul Kebire" "Keburet Kelimetun" cümlesindeki zamirini belirginleþtirici, ayýrýcý bir iþlev görüyor. Bununla da dinleyicilerin dikkatlerinin olaya iyice 'yöneltilmesi hedefleniyor, böylece bu sözün onlarýn aðýzlarýndan rastgele ve düþünmeden çýktýðýný "Aðýzlarýndan çýkan bu söz ne aðýr bir iftiradýr' þeklinde ifade ediliyor. Ayrýca ayette yeralan "Efvahihim-aðýzlarý" ifadesi kendine özgü müzikal vurgusu ile, onlarýn aðýzlarýndan çýkan bu sözün aðýrlýðýný ve hayasýzlýðýný ön plana çýkarmada katkýda bulunuyor. Çünkü bu kelimeyi telaffuz eden biri kelimenin birinci yarýsýndaki "Efva" þeklindeki uzatmadan dolayý önce aðzýný açar, sonra peþpeþe iki "ha" harfini telaffuz eder. Böylece "Efvahihim" ifadesinin sonundaki "mim" harfi telaffuz edilmeden önce aðýz tamamen "ha" sesiyle dolar. Bu yüzden cümlenin diziliþi ile ifadenin müzikal vurgusu, birlikte anlamý tasvir edip bu anlamýn yaydýðý gölgeyi belirginleþtirmektedir. Bunun üzerine olumsuzluk ve istisna edatlarý kullanýlarak pekiþtiricilik fonksiyonunu yerine getiren bir deðerlendirme yapýlýyor. "Söyledikleri yalandan baþka bir þey deðildir."

Bu cümlede olumsuzluðu ifade etmek için "ma" olumsuzluk edatý yerine "in" edatý kullanýlýyor. Çünkü `in' edatý sonundaki zorunlu sükun (hareketsizlik)dan dolayý kesinlik ifade etmektedir.`Ma'edatýnda ise, sonundaki uzatmadan kaynaklanan bir yumuþaklýk vardýr... Kuþkusuz "ma" yerine "in" edatýnýn kullanýlmasý müþriklerin tutumlarýnýn iðrençliðinin daha net biçimde vurgulanmasý ve aðýzlarýndan çýkan bu aðýr iftiranýn yalan olduðunun pekiþtirilmiþ bir ifadeyle gözler önüne serilmesi amacýna yöneliktir.

DÜNYADAKÝ SINAV

Peygamberimize -salât ve selâm üzerine olsun- soydaþlarýnýn Kur'aný yalanlamalarýndan, doðruyola girmekten kaçýnmalarýndan, buna karþýlýk sonunda yapacaklarýný bildiði bir yolu izlemelerinden dolayý . üzülmesini hoþ karþýlamamýþa benzer bir hitap yöneltiliyor. Evet, serzeniþe benzer bir ifadeyle Peygamberimize þöyle deniyor:

"Ey Muhammed, eðer onlar bu yeni mesaja (Kur'ana) inanmazlarsa, arkalarýndan duyacaðýn üzüntü sebebi ile neredeyse kendini mahvedeceksin."

Yani, þayet bu Kur'ana inanmayacak olurlarsa belki de duyacaðýn üzüntüden dolayý kendini öldüreceksin... Oysa onlar senin üzülmene, hayýflanmana deðmezler. Býrak onlarý ne halleri varsa görsünler. Çünkü biz yeryüzünde yarattýðýmýz gözalýcý güzellikleri, süsleri, nimetleri, mal ve evlatlarý yeryüzünde yaþayanlarý denemek, onlarý sýnamak için yarattýk. Bununla amacýmýz, dünyada iyi iþler yapan ve güzel davranýþlar sergileyen böylece dünyadaki nimetleri hakettiði gibi ahiret nimetlerini de hakedenleri ortaya çýkarmaktýr:

"Biz dünyadaki her þeyi yeryüzünün süsü yaptýk. Amacýmýz, insanlarý sýnavdan geçirerek hangilerinin daha iyi iþler yapacaklarýný görmektir."

Aslýnda yüce Allah, kimlerin iyi iþler yapacaklarýný biliyor. Ama yüce Allah kullarýn eylemlerine ve hayatta sergiledikleri tutumlarýna göre onlar hakkýnda hüküm verir. Burada iyi iþler yapmayanlara deðinilmiyor, onlar hakkýnda herhangi bir þey söylenmiyor. Çünkü ifadenin içerdiði anlam gayet açýktýr.

Yeryüzüne bir çekicilik kazandýran bütün gözalýcý süslerin sonu ise bellidir. Yeryüzü gün gelecek bu süslerden yoksun kalacaktýr. Yeryüzündeki her þey bir gün yok olacaktýr. Kýyamet gününden önce yeryüzü çýplak, kupkuru ve dazlak bir yüzey halini alacaktýr .

"Günü gelince yeryüzünün bütün gözalýcý yeþilliklerini kesinlikle kupkuru bir toprak düzlüðüne çevireceðiz."

Ýfadede bir kesinlik vardýr. Ýfadenin canlandýrdýðý sahnede de öyle. Ayetin orijinalinde yeralan "cereza" kelimesi, sözlü vurgusu ile kuraklýk, kurumuþluk anlamlarýný tasvir ediyor. Ayný þekilde "Saida" kelimesi de dümdüz ve sert bir yüzeyin sahnesini canlandýrýyor.

ASHAB-I KEHF HÝKÂYESÝNE GÝRÝÞ

Sonra maðaraya sýðýnan gençlerin hikâyesi geliyor. Bu hikâye, mü'min gönüllerdeki imanýn gerçekliðine bir örnek olarak sunuluyor. Mü'min gönüllerin nasýl imanla huzura kavuþtuklarý, imaný ne þekilde dünyanýn çekici güzelliklerine, gözalýcý nimetlerine tercih ettikleri, insanlar arasýnda bu imanýn öngördüðü þekilde yaþamâlarý zorlaþýnca, nasýl maðaraya sýðýndýklarý, bunun yanýnda yüce Allah'ýn bu mü'min gönülleri nasýl gözettiði, onlarý baský ve iþkencelerden nasýl koruduðu, onlarý rahmetiyle nasýl kuþattýðý bu hikâyede somutlaþtýrýlýyor.

Bu hikâyeye iliþkin çeþitli rivayetler vardýr. Birçok söylenti, dolaþýp durmaktadýr dillerde. Bazý eski kitaplarda ve efsanelerde deðiþik þekillerde yeralmýþtýr bu hikâye. Biz, bu hikâyenin Kur'an'da anlatýldýðý kýsmýnýn sýnýrýnda duruyor, onunla yetiniyoruz. Çünkü tek güvenilir kaynak Kur'an'dýr. Birçok tefsirde yeralan ve saðlam bir dayanaktan yoksun diðer rivayetleri ve efsaneleri ise bir kenara atýyoruz. Özellikle Kur'an-ý Kerim bu konuda, Kur'an dýþýndaki bir kaynaða bilgi edinme amacý ile baþvurmayý, karanlýða taþ atar gibi tartýþmaya girmeyi, bilir bilméz konuþmayý yasaklamýþtýr.

Bu hikâyenin ve Zülkarneyn hikâyesinin Peygamberimize indiriliþ nedenine iliþkin olarak, yahudilerin Mekkelileri bu iki hikâye ve Ruh hakkýnda Peygamberimize -salât ve selâm üzerine olsun- birtakým sorular sormaya teþvik ettikleri veya Mekkeliler'in Hz. Peygamberi sýnamak için yahudilerden kendilerine bazý sorular öðretmelerini istedikleri anlatýlýr. Bu anlatýlanlarýn tümü veya bir kýsmý doðru olabilir. Nitekim Zülkarneyn hikâyesinin baþýnda þöyle bir ifade yeralmaktadýr:

"Ey Muhammed, sana Zülkarneyn hakkýnda soru sorarlar. Onlara de ki; `Size onun hakkýnda bazý düþündürücü bilgiler vereceðim!"

Ne var ki, maðaraya sýðýnan genç arkadaþlarýn hikâyesine iliþkin olarak benzer bir iþaret yeralmýyor Kur'an'da. Bu yüzden biz, daha önce de açýkladýðýmýz gibi surenin ana ekseni ile baðlantýsý açýk olan hikâyeyi ele alarak yolumuza devam ediyoruz.

HÝCRET VE RAHMET

Bu hikâyenin sunuluþunda, edebi açýdan izlenen yöntem, önce kýsa ve öz bir anlatým, sonra da ayrýntýlý biçimde açýklama yöntemidir. Hikâye sahneler halinde sunuluyor. Bu sahneler arasýnda da boþluklar býrakýlýyor. Bu boþluklarda neler olup bittiði ise, hikâyenin akýþýndan anlaþýlýyor.

 

9- Sen "Ashab-ý Kehf " ve "Ashab-ý Rakým " olayýnýn, bizim þaþýrtýcý mucizelerimizden biri olduðunu mu sanýyorsun?

10- Hani birkaç genç o maðaraya sýðýnmýþlar ve "Ey Rabb'imiz, bize katýndan rahmet baðýþla ve þu iþimizde bize çýkýþ yolu göster" dediler.

11- Bunun üzerine onlarý maðarada yýllarca uykuya yatýrdýk.

12- Sonra iki gruptan hangisinin ne kadar uyuduklarýný doðru olarak hesap edebileceðini belirlemek üzere onlarý uyandýrdýk.

Bu, hikâyeyi anahatlarýyla anlatan bir özettir. Hikâyenin belli-baþlý ve temel çizgileri bu özette çiziliyor. Böylece "Eshab-ý Kehf'in -sayýlarýný bilmediðimiz birkaç genç olduklarýný, bir maðaraya sýðýndýklarýný, ayný zamanda mü'min olduklarýný, yine maðarada -kaç yýl sürdüðünü bilmediðimiz- uzun bir uykuya yatýrýldýklarýný anlýyoruz. Sonra yýllarca süren bu uzun uykudan uyandýrýldýklarýný kendi durumlarý hakkýnda birbirleriyle tartýþan iki gruba ayrýldýklarým, daha sonra bu iki gruptan hangisinin ne kadar uyuduklarýný doðru olarak hesap edebileceðini belirlemek üzere uykudan uyandýrýldýklarýný görüyoruz. Ayný þekilde Eshab-ý Kehf hikâyesinin ilginçliðine raðmen, yüce Allah'ýn þaþýrtýcý mucizelerinden biri olmadýðýný, çünkü bu evrenin sayfalarý arasýnda öyle olaðanüstülükler, evrenin katmanlarý içinde öyle ilginç olaylar vardýr ki, bunlarýn Eshab-ý Kehf ve Rakým hikâyesinden çok daha olaðanüstü olduklarýný öðreniyoruz. (Kehf: Kayanýn içindeki oyuk, maðara demektir. Rakým ise -gene kanýya göre- onlarýn isimlerini içeren yazýttýr. Belki de bu, içinde kayýplara karýþtýklarý maðaranýn kapýsýnýn üzerine konulan ve isimlerini belirten yazýdýr.)

Hikâyenin bu ilgi uyandýrýcý özetinden sonra ayetlerin akýþý, hikâyeyi ayrýntýlý biçimde sunmaya baþlýyor. Bu ayrýntýlý açýklama, yüce Allah'ýn birazdan anlatacaklarýnýn, bu konuda anlatýlan rivayetleri sonuca baðlayacaðý ve bunun, kesin gerçek olduðunun vurgulanmasý ile baþlýyor.

 

13- Biz sana onlarýn hikâyelerini doðru olarak anlatýyoruz. Onlar Râbb'lerine inanmýþ, bir grup gençti; onlarýn hidayet bilincini arttýrmýþtýk.

14- Kalplerini pekiþtirmiþtik. Hani, kâfirlerin karþýsýna dikilip þöyle demiþlerdi; "Bizim Rabb'imiz, göklerin ve yerin Rabb'idir; O'ndan baþkasýna yalvarmayýz, yoksa saçmalamýþ oluruz. "

15- "Þu soydaþlarýmýz, Allah'ý bir yana býrakarak çeþitli ilahlar edindiler, onlarýn gerçekten ilah olduklarýna iliþkin kesin delil göstermeleri gerekmez mi? Allah'a karþý yalan uydurandan daha zalim kim olabilir?"

16- Ýçlerinden biri dedi ki; "Madem ki, soydaþlarýnýzla ve onlarýn Allah`ý bir yana býrakarak taptýklarý ile iliþkinizi kestiniz, öyleyse maðaraya sýðýnýnýz, Rabb'iniz engin rahmetinden size bir pay göndersin ve þu iþinizde size kurtuluþ yolu göstersin.

Bu, hikâyede yeralan sahnelerin ilkidir. "Onlar Rabb'lerine inanmýþ bir grup gençti" "Onlarýn hidayet bilincini arttýrmýþtýk." Ýþlerini nasýl planlayacaklarýný ilham etmek suretiyle doðruyu bulma yeteneklerini geliþtirmiþtik. "Kalplerini pekiþtirmiþtik" kalpleri, hiçbir etki karþýsýnda sarsýlmaz, dayanýklý, bildiði gerçeðe güvenen ve seçtiði iman sayesinde onurlu hale gelmiþti.

"Kâfirlerin karþýsýnda dikildikleri zaman" birinin karþýsýna dikilme; azim ve kararlýlýðý gösteren bir eylemdir. "Bizim Rabb'imiz, göklerin ve yerin Rabbi'dir, demiþlerdi." Çünkü O, bütün evrenin Rabbi'dir. Bu yüzden: "O'ndan baþkasýna yalvarmayýz." O tek bir ilahtýr ve ortaðý yoktur. "Yoksa saçmalamýþ oluruz." Doðru ve tutarlý inanç sisteminden ayrýlarak gerçeði çiðneyip haddimizi aþmýþ oluruz.

Sonra bu mü'min gençler soydaþlarýnýn tutumlarýna dikkat çekiyor ve bu tutumu ayýplýyorlar. Soydaþlarýnýn bir inanç sistemi belirlerken izledikleri metodu yeriyorlar.

"Þu soydaþlarýmýz, Allah'ý bir yana býrakarak çeþitli ilahlar edindiler, onlarýn gerçekten ilah olduklarýna iliþkin kesin delil göstermeleri gerekmez mi?"

Ýþte bir inanca baðlanmanýn, onu benimsemenin yolu budur. Buna göre insanýn dayandýðý güçlü bir delili olmalýdýr; elinde, ruhlarý, akýllarý etkileyecek ve onlarý ikna edecek bir belge bulunmalýdýr. Aksi taktirde ileri sürülen görüþ iðrenç bir yalan olur, çünkü bu durumda Allah'a iftira edilmiþ olur. "Allah'a karþý yalan uydurandan daha zalim kim olabilir?"

Buraya kadar gençlerin tutumlarý; son derece açýk, net ve kesin þekilde ortaya çýkýyor. Tutumlarýnda bir gevþeklik, bir belirsizlik bir çekimserlik sözkonusu deðildir. Gençtirler, bedenleri güçlü ve dinçtir. Ýmanlarý da güçlü ve saðlamdýr. Ayný þekilde soydaþlarýnýn inanç sistemini de son derece sert bir tavýrla reddediyorlar ve yeriyorlar.

Kuþkusuz her iki yol da ortaya çýkmýþtýr. Ýki hareket metodu, birbirinden ayrýlmýþtýr. Artýk bir noktada buluþmanýn, birarada barýþ içinde ortak bir hayat sürdürmenin imkâný yoktur. Þu halde inancý koruma amacý ile kaçýp bir yerlere sýðýnma zorunlu hale gelmiþtir. Bu gençler, soydaþlarýna gönderilmiþ peygamberler olmadýklarý için, soydaþlarýnýn karþýsýna doðru bir inanç sistemi ile çýkamýyorlar, onlarý bu inanç sistemine çaðýramýyorlar ve peygamberlerin karþý karþýya kaldýklarý türden tepkilerle karþýlaþmýyorlar. Bunlar sadece, zalim ve kâfir bir ortamda doðru yolu bulmuþ birkaç gençtirler. Bu ortamda, inançlarýný duyuracak olurlarsa, bu inanca baðlýlýklarýný açýða vururlarsa kendilerine hayat hakký tanýnmayacaktýr. Ayrýca onlar, soydaþlarýnýn arasýna girip onlarla içiçe de yaþayamýyorlar. Ýnançlarýný açýða vuramayacak onlarýn ibadet ettikleri þeylere ibadet edip Allah'a yönelik ibadetlerini de gizleyemiyorlar. Öyle anlaþýlýyor ki, bu gençlerin durumu ortaya çýkmýþ, bu yüzden dinlerini korumak amacý ile Allah'a sýðýnmaktan ve maðarayý dünya hayatýnýn gözalýcý süslerine tercih etmekten baþka seçenekleri kalmamýþtýr. Nitekim bu amaçla biraraya gelmiþ ve bu þekilde durum deðerlendirmesi yapmýþlardý:

"Ýçlerinden biri dedi ki; "Madem ki, soydaþlarýnýzla ve onlarýn Allah'ý bir yana býrakarak taptýklarý ile iliþkinizi kestiniz, öyleyse maðaraya sýðýnýnýz, Rabb'iniz engin rahmetinden size bir pay göndersin ve þu iþinizde size kurtuluþ yolu göstersin."

Burada mü'min kalplerde baþ gösteren ilginç bir durum ortaya çýkýyor; toplumlarý ile iliþkilerini kesen, evlerini terkeden, ailelerinden ayrýlan, yeryüzünün çekici süslerinden ve dünya hayatýnýn gözalýcý nimetlerinden uzaklaþan ve dar, sert zeminli ve karanlýk maðaraya sýðýnan bu gençler Allah'ýn engin rahmetini soluyorlar,. Bu, bir gölge gibi kuþatýcý, geniþ ve engin rahmeti hissetmektir: "Rabb'iniz engin rahmetinden size bir pay göndersin" ayetin orijinalinde geçen (Yenþuru) kelimesi, etrafa sonsuz bir geniþlik, ferahlýk ve huzur havasý yayýyor. Bir de bakýyoruz ki, o daracýk, sert zeminli, kapkaranlýk maðara; engin rahmetin yayýldýðý, etrafa saçýldýðý, onlarý þefkatle, yumuþaklýkla ve huzurla saran kuþatýcý bir gölge gibi yayýlan, geniþ ve huzur veren bir boþluða dönüþmüþ. Kuþkusuz insanlarý sýkan dar sýnýrlar ortadan kaldýrýlýr, ýþýk geçirmez yaman duvarlar saydamlaþýr, incelir; ürkütücü yalnýzlýk þeffaflaþýr. Her tarafý bir rahmet, bir þefkat, bir huzur ve bir yakýnlýk havasý kaplar.

Ýþte bu, imandýr...

Dýþ görünüþün ne deðeri var? Ýnsanlarýn dünya hayatýnda, üzerinde uzlaþma saðladýklarý, önem verdikleri deðer yargýlarýnýn, rejimlerin ve kavramlarýn ne deðeri vardýr? Ýmanla dolup taþan, Rahman'la yakýnlýk kuran, mü'min kalplerin yaþadýðý bir baþka alem vardýr. Bu alemi, rahmet, þefkat, huzur ve hoþnutluk kaplamýþtýr.

Bu gençlerin, Allah tarafýndan tatlý bir uykuya yatýrýldýklarý maðaradaki durumlarýný sergileyen diðer bir sahne sunulmak üzere bu sahnenin perdeleri indiriliyor.

 

ASHAB-I KEHF MUCÝZESÝ

17- Eðer orada olsaydýn görecektin ki, doðan güneþin ýþýnlarý maðaralarýnýn saðýna sapýyor, batan güneþin ýþýnlarý ise sol tarafa kayýyordu. Böylece maðara tabanýnýn geniþ bir alanýna daðýlmýþ olarak uyuduklarý halde güneþten rahatsýz olmuyorlardý. Bu olay, Allah'ýn mucizelerinden biridir. Allah kimi doðru yola iletirse, o doðru yolu bulur. O kimi saptýrýrsa sen ona, doðru yola iletici bir önder bulamazsýn.

18- Onlarý görseydin, uyanýk sanýrdýn; oysa uyuyorlardý. Biz onlarý gâh sað yanlarýna, gâh sol yanlarýna çeviriyorduk. Köpekleri de ön ayaklarýný maðaranýn eþiðine dayamýþtý. Eðer karþýlarýna çýksan hemen geri dönüp kaçardýn, içine saldýklarý korkudan ödün patlardý.

Tasvirli, son derece ilginç ve hayret verici bir sahnedir bu. Bu sahnede kelimeler aracýlýðý ile gençlerin maðaradaki durumlarý aktarýlýyor. Oradaki görüntüleri yansýtan hareketli bir film þeridi gibi. Maðaranýn üzerine güneþ doðuyor ama, güneþin ýþýnlarý maðaranýn içine sýzmadan sanki bilinçli olarak yana sapýyor. Ayetin orijinalinde geçen "sapýyor" ifadesi hem içerdiði anlamý tasvir ediyor, hem de eylemde bir iradenin sözkonusu olduðunu yansýtýyor. Güneþ batarken de ýþýnlarý onlarýn sol taraflarýna kayýyor. Onlarsa, maðaranýn geniþ tabanýna daðýlmýþ durumdalar.

Bu hayret verici sahnenin izleyiciye aktarýmý tamamlanmadan önce, onlarýn bu durumlarý üzerine bir yorum yapýlýyor. Bu da, uygun bir zamanda, hikâyelerin akýþý içinde kalpleri istenen noktaya yöneltmek amacý ile yeralan Kur'ana özgü yorumlardan biridir.

"Bu olay Allah'ýn mucizelerinden biridir."

Onlarýn maðaranýn içinde bu durumda olmalarý; güneþ ýþýnlarýndan etkilenmemeleri, güneþ ýþýnlarýnýn sadece yakýnlarýndan geçmesi, ayrýca onlarýn bulunduklarý yerde ölmeden, ama hareket de etmeden öylece kalmalarý Allah'ýn mucizelerinden biridir.

"Allah kimi doðru yola iletirse o doðru yolu bulur. O kimi saptýrýrsa sen ona, doðru yola iletici bir önder bulamazsýn."

Doðru yolu bulmanýn ve doðru yoldan sapmanýn bir yasasý vardýr. Buna göre kim Allah'ýn ayetlerini yol gösterici edinirse yüce Allah, koyduðu yasa uyarýnca onu doðru yola iletir. Bu durumda o kiþi, gerçek anlamda hidayete ermiþ, doðru yolu bulmuþ kimsedir. Kim de doðru yola iletici sebeplere sarýlmazsa sapýtýr. Bu sapýklýðý kuþkusuz ilahi yasa uyarýnca gerçekleþir. Þu halde O'nu saptýran yüce Allah'týr. Bundan sonra onu doðru yola iletecek bir önder bulmak imkânsýzdýr.

Bu yorumdan sonra surenin akýþý bu hayret verici sahneyi tamamlamak üzere devam ediyor. Burada onlar, yýllarca süren uzun uykularýnda bir yandan öbür yana çevriliyorlar. Gören birisi bu durumda onlarý uyanýk sanýrdý, oysa uyuyorlardý. Köpekleri de-köpeklerin her zaman yaptýðý gibi- maðaranýn kapýsýnýn eþiðine yakýn, ön ayaklarýný uzatmýþ, adeta onlara bekçilik yapýyor. Onlar bu görünümleriyle karþýlarýna çýkacak birinin içine korku salarlar. Çünkü onlarý uyanýkmýþ gibi uyurken, gâh sað yanlarýna gâh sol yanlarýna çevrilip dururlarken uyanmadýklarýný görecektir. Hiç kuþkusuz bu, önceden belirlenen süre dolmadan hiç kimse onlarý rahatsýz etmesin diye yüce Allah'ýn belirlediði bir plandýr.

Ve birdenbire içlerinde hayat kýpýrdanmaya baþlýyor. Öyleyse neler olup bittiðini seyredelim, dinleyelim:

 

19-Sonra da günün birinde onlarý uyandýrdýk. Uyanýnca birbirlerine soru sormaya baþladýlar. Ýçlerinden biri arkadaþlarýna "Burada ne kadar kaldýnýz?" dedi. Arkadaþlarý "Birgün ya da daha az bir süre kaldýk " dediler. Arkasýndan dediler ki; "Ne zamandan beri burada olduðumuzu Allah hepinizden iyi bilir. Þimdi þu gümüþ para ile birinizi þehre gönderin de en temiz yiyeceði kimin sattýðýna baksýn, birazýný size getirsin. Fakat dikkatli olsun da kesinlikle burada olduðunuzu hissettirmesin. "

20- Çünkü eðer hemþehrileriniz sizi ele geçirirlerse ya taþa tutarak öldürürler ya da kendi dinlerine döndürürler ki, o taktirde bir daha iflah olmazsýnýz. "

Surenin akýþý, hikâyeyi sunarken olaylarý beklenmedik bir anda sunma özelliðini koruyor. Bu sahne de sunulurken gençler uyanýyorlar, ama uykuya daldýklarýndan bu yana maðarada ne kadar kaldýklarýný bilmiyorlar. Uyandýktan sonra gözlerini ovarlarken içlerinden biri diðerlerine dönüyor ve uzun bir uykudan sonra uyanan biri gibi "Burada ne kadar kaldýnýz?" diye soruyor. Bu soruyu sorarken uzun bir uykunun etkisini hissettiði kesindir. "Arkadaþlarý `Bir gün ya da daha az bir süre kaldýk' dediler."

Ardýndan perde arkasýný araþtýrma imkânýna sahip olmadýklarý bu meseleyle uðraþmaktan vazgeçip hakkýnda bilgi sahibi olmadýklarý bir þeyle karþýlaþan ve þu anda fiilen karþý karþýya kaldýklarý pratik bir sorunu çözümlemeye karar veriyorlar. Evet, acýkmýþlar ve yanlarýnda da þehirden çýkarken üzerlerine aldýklarý gümüþ paralar var: "Ne zamandan beri burada olduðumuzu Allah hepimizden iyi bilir. Þimdi bu gümüþ para ile birinizi þehre gönderin de en temiz yiyeceði kimin sattýðýna baksýn, birazýný size getirsin." Yani þehirde satýlan en temiz yiyecekleri seçip birazýný size getirsin.

Durumlarýnýn açýða çýkmasýndan, gizlendikleri yerin bilinmesinden, dolayýsýyla þehirdeki yöneticilerin adamlarý, kendilerini yakalayýp müþrik bir þehirde tek bir ilaha kulluk sunmak suretiyle toplumun dinini terk etmelerinden dolayý taþa tutarak öldürmelerinden korkuyorlardý. Bir de iþkence yapmak suretiyle inançlarýndan dönmeye zorlamalarýndan çekiniyorlardý. Asýl korkularý buydu. Bu yüzden þehre gönderdikleri elçiye uyanýk olmasýný, kendisini ele vermemesini tavsiye ediyorlar.

"Fakat dikkatli olsun da kesinlikle burada olduðunuzu hissettirmesin." Çünkü eðer hemþehrileriniz sizi ele geçirirlerse ya taþa tutarak öldürürler ya da kendi dinlerine döndürürler ki, o takdirde bir daha iflah olmazsýnýz."

Çünkü imandan vazgeçip þirkle geri dönen birisi asla iflah olmaz. En büyük zarar budur.

Bu þekilde biz, yýllarýn geçtiðinden, zaman çarkýnýn döndüðünden, kuþaklarýn ardarda geçip gittiðinden, bildikleri þehrin özelliklerinin deðiþtiðinden, benimsedikleri inanç hesabýna korktuklarý yöneticilerin tarihe gömüldüklerini görüyoruz. Yine biz, zalim kralýn baskýsýndan kaçýp dinleri uðruna maðaraya sýðýnan genç arkadaþlarýnýn hikâyesinin kuþaktan kuþaða aktarýldýðýndan, bu gençler hakkýnda, inançlarý hakkýnda, ortadan kaybolmalarýndan itibaren geçen dönem hakkýnda birbiriyle çeliþen. çeþitli söylentilerin dilden dile dolaþtýðýndan habersiz bu gençlerin, korkarak gelecek tehlikelerden sakýnarak aralarýnda konuþtuklarýný seyrediyoruz.

Burada yeni bir sahneye açýlmak üzere bu sahnenin perdeleri indiriliyor. Ýki sahne arasýnda Kur'anýn akýþýndan neler olup bittiði anlaþýlan bir boþluk býrakýlýyor.

Ayetlerin akýþýndan o gün þehir halkýnýn mü'min olduklarýný anlýyoruz. Çünkü þehir halký, gençlerden birinin yiyecek almak amacýyla þehre inmesinden ve halkýn onun eski zamanlarda dinleri uðruna kaçýp saklanan gençlerden biri olduðunun farkýna varmasýndan sonra bu mü'min gençlere büyük saygý gösterisinde bulunuyorlar.

Þehre yiyecek getirmesi için gönderdikleri arkadaþlarý gelip þehri terk etmelerinin üzerinden çok uzun bir zaman geçtiðini, çevrelerindeki dünyanýn artýk deðiþtiðini, daha önce karþý çýktýklarý, ayný þekilde görmeye alýþýk olduklarý þeylerden eser kalmadýðýný, kendilerinin asýrlar önce yaþamýþ bir kuþaða mensup olduklarýný, insanlarýn nazarýnda ve duygularýnda þaþkýnlýk uyandýran garip insanlar olduklarýný, kendilerine normal insanlar gibi davranmalarýnýn mümkün olmadýðýný, kendilerinin mensup olduklarý kuþaða baðlayan tüm yakýnlýklarýn, iliþkilerin, duygularýn, gelenek ve alýþkanlýklarýn mevcut olmadýklarýný,. kopmuþ olduklarýný, kendilerinin canlý birer hatýraya benzediðini, anlattýðý zaman bu gençlerin içine düþtüðü dehþeti yaþadýklarý büyük þaþkýnlýðý düþünmek de bize kalýyor. Nitekim yukarýda saydýðýmýz nedenlerden dolayý, içine düþtükleri dayanýlmaz dehþétten dolayý yüce Allah onlara merhamet ediyor, canlarýný alýp onlarý kurtarýyor.

Biz bütün bunlarý düþünürken Kur'anýn akýþý diðer bir sahneyi, onlarýn can vermelerinin sahnesini sunuyor. Bu sýrada insanlar maðaranýn dýþýnda, hangi dine baðlýydýlar? Onlarý nasýl sonsuza dek koruyacaklar? Hatýralarýný gelecek kuþaklara nasýl aktaracaklar? diye birbirleriyle çekiþiyorlar. Ayetlerin akýþý doðrudan doðruya bu þaþýrtýcý olaydan çýkarýlmasý gereken ibret derslerine iþaret ediyor.

 

21- "Böylece hemþehrilerinin onlarý bulmalarýný saðladýk. Amacýmýz, Allah'ýn vaadinin gerçek olduðunu, kýyamet gününün mutlaka geleceðini, bunda hiçbir kuþku olmadýðýný öðrenmeleridir. Hemþehrileri o sýrada bu gençlerin durumunu tartýþmaya koyuldular. Bir bölümü `Uyuduklarý maðaranýn önüne bir anýt dikin, Rabb'leri onlarý hepimizden iyi bilir' dedi. Fakat inançlarýnýn içyüzünü iyi bilenler ise `Maðaralarýnýn önünde mutlaka bir mescid yapacaðýz' dediler.

Bu gençlerin akýbetinden çýkarýlacak ders pratik, gözle görülür ve somut bir örnek olarak ölümden sonra diriliþe delil oluþturmasýdýr, ölümden sonra diriliþ meselesini, insanýn kavrayýþýna anlaþýlýr biçimde yaklaþtýrmasýdýr. Böylece insanlar, yüce Allah'ýn insanlarýn öldükten sonra dirileceklerine iliþkin sözünün gerçek olduðunu, kýyametin kesinlikle kopacaðýný, bunda hiçbir kuþkuya yer olmadýðýný öðrenmiþlerdir. Ýþte yüce Allah, bu þekilde o gençleri uykularýndan uyandýrmýþ ve hemþehrilerinin onlarý bulmalarýný saðlamýþtýr.

Hemþehrilerinin bir bölümü "Uyuduklarý maðaranýn önüne bir anýt dikin" hangi inanca baðlý olduklarýný belirtmeden "Rabb'leri onlarý" ve benimsedikleri inancý "hepimizden iyi bilir" dediler. Ýnançlarýnýn içyüzünü iyi bilen o zamanki yöneticilerse, "Maðaralarýnýn önünde mutlaka bir mescid yapacaðýz, dediler." Burada mescidden maksat, mabettir. Bu ise, peygamberin ve azizlerin kabirlerinin yanýnda mabedler inþa eden yahudi ve hristiyanlarýn yöntemidir. Günümüzde de kimi müslümanlar, Peygamberimizin yol göstericiliðine, uyarýsýna karþý çýkarak, bu konuda yahudi ve hristiyanlarý taklit etmektedirler. Oysa Peygamberimiz þöyle buyurmuþtu "Allah yahudi ve hristiyanlara lanet etsin, peygamberlerinin ve örnek din büyüklerinin kabirlerini mescid yaptýlar." (Ýbn-i Kesir, bu hadisi tefsirinde nakleder) Bu sahnenin de perdeleri indiriliyor. Sonra Eshab-ý Kehf hakkýnda, bu insanlarýn kaç kiþi olduklarý hakkýnda yapýlan tartýþmalarý, dilden dile aktarýlan rivayetleri, haberleri, kimisinde sayýlarý fazla gösterilen kimisinde de eksik gösterilen söylentileri, kuþaktan kuþaða aktarýlan olaya eklenen hayal ürünü açýklamalarý dinleyelim diye tekrar açýlýyor perde. Bu eklemeler o kadar fazladýr ki, mesele olduðundan fazla abartýlmýþ ve çarpýtýlmýþtýr. Asýrlar geçtikçe bir tek haber ya da bir tek olay etrafýnda birbiriyle çeliþen yýðýnla söylentiler yayýlmýþtýr.

22- Ey Muhammed, kimileri "Onlar üç kiþi idi, dördüncüleri köpekleridir", kimileri "beþ kiþi idiler, altýncýlarý köpekleridir" diyeceklerdir. Bu sözler karanlýða taþ atmaktýr. Kimileri de ` yedi kiþi idiler, sekizincileri köpekleridir" diyeceklerdir. De ki; "Onlarýn sayýsýný hepimizden iyi Rabb'im bilir. " Onlar hakkýnda derine dalan bir tartýþmaya girme ve bu olay konusunda hiç kimseye bir þey sorma.

Bu gençlerin sayýlarý hakkýnda tartýþmaya girmenin hiçbir yararý yoktur. Sayýlarýnýn üç, beþ, yedi ya da daha fazla olmasý farketmez. Onlarýn durumu Allah'ý ilgilendirir ve onlara iliþkin kesin bilginin kaynaðý Allah'týr. Bir de olayýn meydana geliþini görenler veya olaya iliþkin doðru bir rivayeti okuyanlar doðrusunu bilirler. Þu halde sayýlarýný tartýþmanýn gereði yoktur. Sayýlarý az da olsa çok da olsa onlarýn durumu ile amaçlanan sonuç, çýkarýlmasý istenen ibret dersi gerçekleþmiþtir. Bunun için Kur'an-ý Kerim Peygamber Efendimize -salât ve selâm üzerine olsun- insanýn akli enerjisinin kendisine yarar saðlamaya,n konularda harcanmasýný önlemeye ve müslümanlarý kesin bir bilgiye sahip olmadýklarý konulara dalmaktan alýkoymaya iliþkin Ýslâm düþünce yöntemi uyarýnca bu konuda tartýþmaya girmemesi ve onlar hakkýndaki tartýþmaya taraf olan herhangi birisinden bu konuda bir þey sormamasý yönünde bir direktif veriyor. Üzerinden uzun bir zaman geçen bu olay Allah'ýn bilgisini ilgilendiren bir gaybtýr. Þu halde ona ait bilgiyi Allah'a býrakmak gerekir.

Geçmiþte kalmýþ gaybý tartýþmaya iliþkin bu yasaklama yer almýþken, gelecek zamanýn kapsamýnda olan gayb ve o esnada meydana gelecek olaylar hakkýnda þimdiden bir hüküm vermemeye iliþkin bir yasak yeralýyor. Çünkü insan, bir þekilde gözleriyle görmediði sürece, gelecekte nelerin olacaðýný bilemez.

 

Sonraki>>

---