HADÝS-Ý ÞERÝFLERÝN ÇEÞÝTLERÝ

Sözlük manasý: (hadese) fiilinden alýnmýþ bir kelimedir. Yeni, sonradan olan, yeniden meydana gelen manalarýna gelir. Tef'il babýndan (et-tahdîs) konuþmak, bir þeyden bahsetmek, haber vermek anlamýna gelir. Bu babdan alýnmýþ isim olan hadis ise tek kelime ile, söz ve haber demektir.
Terim olarak hadis: Hz. Peygamber (sas) e ait sözler, fiiller yani hareket ve davranýþlar, tekrirler ve ona ait sýfatlardýr. Diðer bir tabir ile sünnet ile eþ anlamlýdýr.
Hadisin Önemi:Hadisler ; bize Kur'aný açýklar, ibadetlerin yapýlýþ þekillerin açýklar,Fýkhýn (Ýslam hukukunun) Kur'andan sonra en önemli ana kaynaðýdýr. Kur'an-ý Kerimde olmayan dini hükümleri ortaya koyar, Ýslam modelini oluþturur.


[1308] senesinde Ýstanbul'da basýlan (Mahzen-ül'ulûm) kitabýnýn , birinci cüz yüzotuzaltýncý sahifesinde ve(Eþi'at-ül-leme'ât)in üçüncü sahifesinde hadis-i þeriflerin çeþitleri þöyle tarif edilmektedir.

Hadis-i Mürsel:Sahabe-i Kiramýn (r.a) ismi söylenmeyip , Tabi'inden birinin , doðruca ," Rasulu Ekrem(s.a.v) buyurdu ki" , dediði hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Müsned:Rasul-u Ekrem'e (s.a.v) isnâd eden sahâbinin (r.a) ismi bildirilen hadis-i þerifleridir.Müsned hadisler , müttasýl veya münkatý olur.

Hadis-i müsned-i müttasýl:Resul-u Ekrem'e (s.a.v) kadar , isnâdý müttasýl olan , yani  aradaki ravilerden hiçbir noksan olmayan hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i müsned-i münkatý:Sahabiden (r.a) gayrý bir veya birkaç ravisi bildirilmeyen hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i mevsûl:Sahabinin (r.a) (Rasûlullah'tan iþittim,böyle buyurdu) diyerek haber verdiði,hadis-i müsnedi müttasýl demektir.Mevâhib-i ledünniyye ve Hadis-i Erbâîn tercemelerinde böyle olan hadis-i þeriflere Hadis-i Merfû' denilmektedir.

Hadis-i Mütevâtir:Birçok sahabinin (r.a), Rasul-u Ekrem'den (s.a.v) ve baþka birçok kimsenin de bunlardan iþittiði ve kitaba yazýlýncaya kadar, böyle hep , çok kimselerin haber verdiði hadis-i þeriflerdir ki, bunlarýn bir yalan üzerine söz birliði yapmalarýna imkan olmaz.Mütevâtir olan hadis-i þeriflere muhakkak inanmak ve yapmak lazýmdýr.Ýnanmayan kâfir olur.

Hadis-i Meþhûr:Ýlk zamanda bir kiþi bildirmiþken ikinci asýrda þöhret bulan hadis-i þeriflerdir.Yani bir kimsenin Rasul-u Ekrem'den (s.a.v) o kimseden de , çok kimselerin ve bunlardan dahi,baþka kimselerin iþittiði hadis-i þerifler olup,son duyulan kimseye kadar,artýk hep mütevâtir olarak bildirilmiþlerdir.Meþhûr hadislere inanmayan da kâfir olur.

Hadis-i Mevkûf:Sahabiye (r.a) kadar söyleyen hep bildirilip , sahabinin (r.a) Rasul-u Ekrem'den (s.a.v) iþittim demeyip , böyle buyurmuþ dediði hadis-i þeriflerdir.
Hadis-i Sahîh:Adil ve hadis ilmini bilen kimselerden iþitilen,müsned-i müttasýl,mütevâtir ve meþhûr hadislerdir.

Haber-i Âhâd:Hep bir kimse tarafýndan söylenilen , müsned-i müttasýl hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Mü'allak:Baþtan bir veya birkaç ravisi veya hiçbir ravisi belli olmayan hadis-i þeriflerdir.Baþtan yanlýz birinci ravisi bildirilmeyen hadise Müdelles denir.Tedlîs mekruhtur.

Hadis-i Kudsî:Manasý , Allahü Teâlâ tarafýndan , kelimeleri ise Rasul-u Ekrem (s.a.v) tarafýndan olan hadis-i þeriflerdir.Hadis-i kudsîleri söylerken Peygamber Efendimizi (s.a.v) bir nûr kaplardý ve halinden belli olurdu.

Hadis-i Kavî:Söyledikten sonra bir âyet-i kerime okuduðu hadistir.

Hadis-i Nâsih:Son zamanlarýnda söyledikleri hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Mensûh:Ýlk zamanda söyleyip , sonra deðiþtirilen hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Âm:Bütün insanlar için söylenmiþ hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Hâs:Bir kimse için söylenmiþ hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Hasen:Bildirenler , sâdýk veya emin olup , fakat hafýzasý,anlayýþý, sahîh hadisleri bildirenler kadar kuvvetli olmayan kiþilerin bildirdiði hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Maktû':Söyleyenler sahabiye (r.a) kadar bilinip , sahabiden rivayet olunan hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Þâz:Bir kimsenin , bir hadis aliminden iþittim dediði hadis-i þeriflerdir.Kabul edilir , fakat sened , vesika olamazlar.Alim denilen kimse, meþhur bir zât deðilse,kabul edilmezler.

Hadis-i Garîb:Yanlýz bir kimsenin bildirdiði hadis-i sahîhtir.Ya da aralarýndan birine , bir hadis aliminin muhalefet ettiði hadistir.

Hadis-i Za'îf:Sahîh veya hasen olmayan hadis-i þeriflerdir.Bildirenlerden birinin hafýzasý   adaleti gevþek olur veya itikadýnda þüphe bulunur.Za'îf hadislere göre fazla ibadet yapýlýr.Fakat ictihadda bunlara dayanýlmaz.

Hadis-i Muhkem:Te'vile muhtaç olmayan hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Müteþâbih:Te'vile muhtaç olan hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Münfasýl:Aradaki ravilerden birden ziyadesi unutulmuþ olan hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Müstefîz (Müstefîd):Söyleyenleri üçten çok olan hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Muddarib:Kitap yazanlara,muhteif yollardan, birbirine uymayan þekilde bildirilen hadis-i þeriflerdir.

Hadis-i Merdûd:Manasý olmayan ve rivayet þartlarýný taþýmayan sözdür.

Hadis-i Müfterî:Müseylemet-ül kezzâbýn sözleridir.Ve ondan sonra gelen münafýklarýn , zýndýklarýn , müslüman görünen dinsizlerin uydurma sözleridir.Ehl-i sünnet alimleri,merdûd ve müfterî hadisleri aramýþ,bulmuþ,ayýrmýþlardýr.Din büyüklerinin kitaplarýnda böyle sözlerden hiçbiri yoktur.

Hadis-i Mevdû:Bir hadîs imâmýnýn þartlarýna uymayan hadîs-i þerîfler. Bir müctehid (âyet-i kerîme ve hadîs-i þerîflerden hüküm çýkaran âlim), bir hadîsin sahîh (doðru) olmasý için, lüzûm gördüðü þartlarý taþýmýyan bir hadîs için; "Benim mezhebimin usûlünün kâidelerine göre mevdûdur" der. Yoksa; "Resûlullah'ýn sallallah ü aleyhi ve sellem sözü deðildir" demez. (Dâvûd-ül-Karsî)

Kaynak:Tam Ýlmihâl Seâdet-i Ebediyye , Ellidokuzuncu baský , 422 ve 423. sahife .Hakikat kitabevi.